İslâm Dünyasındaki İlk Felsefe Mezhebi Mutezile - İsmail Hakkı Küpçü

03.06.2008

Önceki
Ana Sayfa
Geri Dön
Sonraki

 


Tüm İnternette
Bu Sayfalarda
Google

 

 

  İSLÂM DÜNYASINDAKİ İLK FELSEFE MEZHEBİ, MUTEZİLE

 

İslâmiyet'in yaygınlaşıp sınırlarının genişlemesi üzerine insanlar tarafından sorulan sorular çoğaldı. Cevaplar yeterli görülmeyince Müslümanların bir kısmında iman zayıflığı baş gösterdi. Bir Hıristiyan mezhebi olan Nesturilik, klâsik Hıristiyan anlayışından farklı olduğundan Müslümanların kafalarını karıştırıyordu. İşte bu ortamda bilhassa Nesturilik mezhebine karşı Mutezile mezhebi oluştu. Bu sebeple kısaca bu mezhebi anlamaya çalışalım.

 

NESTURİLİK MEZHEBİ

Nesturilik (ya da Nasturilik), kurucusu Nestorius olan bir Hıristiyan mezhebidir. 428 yılında İstanbul patriği olan Nestorius, Hz. İsa’nın, hem tanrı hem de insan olarak nitelenmesine karşı çıktı. Hz. İsa’nın tanrısal ve insan olmak üzere iki yönü olduğunu söyledi. Ancak bu iki ayrı niteliğin özle birleşmeyip manevi bir birleşme şeklinde ve görünüşte olduğunu anlattı. Hz. Meryem’in Tanrı’nın annesi (Theotekos) değil, Hz. İsa’nın annesi (Khistotokos) olduğunu savundu. Bu düşüncelerinden dolayı kısa sürede görevinden alındı ve hemen sürüldü (431). Bizans’ta kendisine yer bulamayan Nesturilik doğuya kaydı. Nesturi Papazları Çin, Hindistan ve Moğolistan’a kadar bu mezhebi yaymak için dolaştılar. İslâmiyet’in başlangıcında Hz. Muhammed (s.a.v.), Nesturilere dokunmadı ve onlarla iyi ilişkiler kurdu. Bu davranış da Nesturiliğin yayılmasının sürmesine yardımcı oldu.

Nesturi papazları bir süre sonra, İslâmiyet’in hızla yayıldığını görünce, gelişmesini engellemek istediler. Bazı papazlar, eski puta tapıcı dinlerin kitaplarını ve her oluşumu akılla açıklamaya kalkan eserleri Arapçaya çevirdiler. Mecusilerden (ateşe tapanlar) Müslüman olanların bir kısmı, Nesturilerin de etkisiyle dıştan Müslüman, içten ise Mecusi gibi davranıyorlardı. Bu kişilere Müslümanlarca “zındık” denildi. Nesturilerin benzer davranışları artınca, din yayıcı unvanı alan Emir Timur, Nesturileri dağıttı.

MUTEZİLE MEZHEBİ

Müslüman inançlarına aykırı olan bu çalışmalara karşı Mutezile mezhebi doğdu. Ayrılanlar, ayrılmış olanlar anlamına gelen bu mezhep, diğer taraftan Emevi hanedanının “Cebriyecilik” anlayışına da karşı çıktı. Cebriyecilik, insanların yaptıkları işlerin kendi iradelerine bağlı olmayıp, Allah tarafından önceden değişmez bir şekilde belirlenip yaratıldığını söyler. Böylece Emeviler, halkın yaşantılarını kader olarak niteleyerek, yöneticilere karşı çıkmamasını sağlamaya çalıştılar. Mutezile mezhebinin bir başka çıkış nedeni daha vardı. Bu mezhep İslâmiyet’in çeşitli din mensupları arasında yayılarak genişlemesiyle ortaya çıkan sorunlara çözüm bulmayı hedefledi.

Mezhep mensupları eski Yunan felsefecilerinden tercümeler yaptılar. Böylece Mutezile, felsefe mezhebi haline geldi. Beş temel prensip geliştirdiler. Mezhepler ve tarikatlar ansiklopedisi ile Büyük Larousse ansiklopedisine göre prensipler şunlar:

1.Allah’ın birliği (tevhid),

2.Allah’ın adaleti ve Allah’ın zulmetmediği. Dolayısıyla insanın bütün işlerinde hür olduğu, fiillerini kendisinin oluşturduğu

3.Her insanın yaptıklarının karşılığını mutlaka cennet veya cehennem olarak alacağı, kesinlikle af ve şefaatin olmayacağı,

4.Sıffin Savaşında her iki tarafın da hatalı olduğu, Hem Hz. Ali’nin hem de Muaviye’nin peşinden gidilmeyeceği. Bu insanların yerinin iman ile küfr arasında olduğu,

5.İslâmiyet’in getirdikleri ile amel edilmesinin, yasakladıklarından sakınılmasının şart olduğu.

Başlangıçta İslâm anlayışını müdafaa etmek için felsefi ilimlere yönelmiş olan Mutezile mezhebi imamları, sonraları aklı çok yücelttiler ve beşinci prensibin uygulanmasında sert bir tavır takındılar. Bu durum her kafadan ayrı ses çıkmasına yol açtı. Aralarında ayrıldılar. Bazıları asıl amaçlarından uzaklaştılar. Kendilerine karşı çıkan sünnet ehline karşı sert tavır aldılar. Bu davranışları mezheplerinin bir süre sonra silinmesine neden oldu. (Sünnet ehli; Hz. Muhammed’in (s.a.v.) sünneti ile sahabelerin (Hz.Muhammed’in (s.a.v.) yoldaşları) yolundan gittiği düşünülen kişiler)

Ebul Hasan Eşari, bir Mutezile mezhebi üyesiydi. Mutezile mezhebinin sünnet ehline ve onların düşüncelerine karşı çıkmasına ve imanı tamamen geriye atarak akılcılığı öne çıkarmasına tepki koydu. Mutezile mezhebi üyeliğini terk ederek sünnet ehlinin tarafına geçti. Aslında Mutezile mezhebinin bu tavrına sadece Irak’taki Eşari tepki göstermedi. Mısır’da et-Tahavi (853-933), Maveraünnehir’de ise Maturidi de tepki koydu. (Ebu Mansur Muhammed el) Maturidi (852?-944) Semerkant’ın Maturid köyünde doğduğundan ve Türk kökenli olduğundan Türkler üzerinde çok etkili oldu.

Eariliğin sonradan asıl düzenleyicisi İmam Gazali’dir. Eşarilik ile Maturidilik arasında bazı algılama farklılıkları vardır. Ancak, İmam Gazali ile Eşarilik ve Maturidiliğin karşılaştırmasını bir başka yazımızda okuyucularımın yorumlarına sunacağım.

İsmail Hakkı Küpçü

Başa Dön | "İslâm Dünyasındaki İlk Felsefe Mezhebi, Mutezile" makalesini yazdır


Yazıların bütün hakları İsmail Hakkı Küpçü'ye aittir
 

Önceki | Ana Sayfa | Geri Dön | Sonraki

Son Güncelleme 02.07.2005

kamagra bivirkninger cialis online danmark cialis rezeptfrei levitra dosierung viagra online kaufen levitra erfahrungsberichte kamagra oral jelly bestellen deutschland kamagra 100mg preis cialis patent cialis erfahrungen viagra en ligne cialis effet secondaire levitra en ligne kamagra gel pas cher levitra avis cialis 20mg pas cher cialis ou viagra kamagra 100mg pour femme in nederland hvor kjøpe generisk cialis på nett i Norge
kamagra online uk levitra online uk buy cialis london cialis pills for sale uk viagra tablets uk viagra for sale uk buy kamagra uk cialis rezeptfrei levitra dosierung viagra online kaufen levitra erfahrungsberichte kamagra oral jelly bestellen deutschland kamagra 100mg preis cialis patent cialis erfahrungen polos baratos polos ralph lauren polos lacoste polos ralph lauren outlet polos hombre polos lacoste baratos in nederland hvor kjøpe generisk cialis på nett i Norge
viagra tablets australia cialis online australia kamagra 100mg oral jelly australia viagra for sale australia cialis daily australia kamagra gel australia levitra online australia viagra priser apotek levitra virkning cialis en om dagen viagra virkning kamagra bivirkninger cialis online danmark cialis rezeptfrei levitra dosierung viagra online kaufen levitra erfahrungsberichte kamagra oral jelly bestellen deutschland kamagra 100mg preis cialis patent cialis erfahrungen
new balance damen nike free 4.0 flyknit nike free run nike air max nike sneakers nike free run 2 nike huarache louis vuitton taschen nike free flyknit fred perry polo timberland schweiz nike cortez nike schuhe nike air force 1 air jordan schweiz louis vuitton neverfull fred perry schweiz